Ο ήλιος ανατέλλει από την ανατολή και δύει στη δύση. Ακριβώς ανατολικά ανατέλλει μόνο δύο ημέρες τον χρόνο, στις ισημερίες. Το καλοκαίρι το σημείο ανατολής μετακινείται προς τα βορειοανατολικά και τον χειμώνα προς τα νοτιοανατολικά.
Γιατί ανατέλλει από την ανατολή
Στην πραγματικότητα δεν κινείται ο ήλιος αλλά η Γη, που περιστρέφεται γύρω από τον άξονά της από τα δυτικά προς τα ανατολικά. Έτσι κάθε τόπος «γυρίζει» προς τον ήλιο από την ανατολική πλευρά του ορίζοντα. Μία πλήρης περιστροφή διαρκεί περίπου 24 ώρες.
Πώς αλλάζει το σημείο ανατολής μέσα στον χρόνο
- Εαρινή ισημερία (γύρω στις 20 Μαρτίου): ανατολή ακριβώς στα ανατολικά, μέρα και νύχτα σχεδόν ίσες.
- Θερινό ηλιοστάσιο (γύρω στις 21 Ιουνίου): ανατολή στα βορειοανατολικά, η μεγαλύτερη μέρα του χρόνου.
- Φθινοπωρινή ισημερία (γύρω στις 22–23 Σεπτεμβρίου): ξανά ακριβώς στα ανατολικά.
- Χειμερινό ηλιοστάσιο (γύρω στις 21 Δεκεμβρίου): ανατολή στα νοτιοανατολικά, η μικρότερη μέρα του χρόνου.
Η μετατόπιση οφείλεται στην κλίση του άξονα της Γης, περίπου 23,5 μοίρες, η οποία δημιουργεί και τις εποχές.
Τι ισχύει στην Ελλάδα
Στο γεωγραφικό πλάτος της Ελλάδας το σημείο ανατολής μετακινείται αισθητά μέσα στον χρόνο: το καλοκαίρι ο ήλιος βγαίνει αρκετά βορειότερα από την ακριβή ανατολή και τον χειμώνα αρκετά νοτιότερα. Το μεσημέρι ο ήλιος βρίσκεται πάντα προς τον νότο, ψηλά το καλοκαίρι και χαμηλά τον χειμώνα. Γι’ αυτό τα νότια δωμάτια είναι πιο φωτεινά και ζεστά τον χειμώνα.
Πώς προσανατολίζομαι με τον ήλιο
- Το πρωί ο ήλιος είναι προς τα ανατολικά, το απόγευμα προς τα δυτικά.
- Το μεσημέρι, στο βόρειο ημισφαίριο, ο ήλιος δείχνει τον νότο και οι σκιές πέφτουν προς τον βορρά.
- Με ρολόι με δείκτες: στρέψτε τον ωροδείκτη προς τον ήλιο. Η διχοτόμος ανάμεσα στον ωροδείκτη και το 12 δείχνει περίπου τον νότο (με θερινή ώρα χρησιμοποιήστε το 1 αντί για το 12).
Συχνές ερωτήσεις
Ανατέλλει ο ήλιος από την ανατολή παντού στη Γη;
Ναι, και στα δύο ημισφαίρια. Εξαίρεση είναι οι πολικές περιοχές, όπου για μήνες ο ήλιος δεν δύει ή δεν ανατέλλει καθόλου.
Υπάρχει πλανήτης όπου ο ήλιος ανατέλλει από τη δύση;
Ναι, η Αφροδίτη, που περιστρέφεται αντίθετα από τη Γη.
Πώς βρίσκω την ακριβή ώρα ανατολής στην πόλη μου;
Από την εφαρμογή καιρού του κινητού ή από τα δελτία της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας.